Borsa İstanbul 13 Yılda 609 Şirketle Dev Pazara Dönüştü

Borsa İstanbul, 2013’teki kurumsal dönüşümünün ardından geçen 13 yılda 609 şirketin işlem gördüğü dev bir finans piyasası haline geldi. Eski adıyla İMKB olarak faaliyete başlayan kurum, Sermaye Piyasası Kanunu değişikliğiyle yeni bir kimlik kazandı ve finansal ürün yelpazesini genişleterek piyasa derinliğini artırdı.

İMKB, Aralık 1985’te resmi olarak kurulmuş, 3 Ocak 1986’da 19 hisse senediyle Cağaloğlu’ndaki binasında işleme başlamıştır. 1993’te 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım dönemine geçilmiş, aynı yıl ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından “kabul görmüş menkul kıymetler borsası” unvanını almıştır. Bu unvanı alan üçüncü gelişmekte olan borsa olmuştur.

1996’da Uluslararası Pazar bünyesinde Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasası kurulmuş, 1997’de Hazine’nin yurt dışında çıkardığı tahviller bu piyasada işlem görmeye başlamıştır. İMKB, 2000 yılında Kırgız Borsası’na yüzde 27,4, Bakü Borsası’na ise yüzde 5,26 oranında iştirak ederek uluslararası ortaklıklar kurmuştur. 2004’te Borsa Yatırım Fonu Pazarı oluşturulmuş, takip eden yıl Borsa Yatırım Fonları işlem görmeye başlamıştır.

2007’de Hisse Senetleri Piyasası’nda açılış seansı uygulamasına geçilmiş, seans kapanış saati 17.00’ye uzatılmıştır. Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alınarak piyasanın şeffaflığı ve zamanında aydınlatılması için önemli bir adım atılmıştır. Yapılandırılmış ürünler sınıfında yer alan varantlar, 2010’da borsada işlem görmeye başlamıştır.

2011’de Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı kurulmuş, bankaların likidite problemlerini çözmesine olanak sağlanmıştır. 2012’de İMKB bünyesinde faaliyete geçen Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP), 2019’da işlem hacmi ortalama 5 milyar liraya ulaşmıştır.

Borsa İstanbul’un Kurumsal Dönüşümü ve Teknolojik Atılımları

İMKB, 5 Nisan 2013’te özel hukuk hükümlerine göre çalışan bir işletme olan Borsa İstanbul AŞ’ye dönüşmüştür. Endeks adlarında yer alan “İMKB” kısaltması, “BIST” olarak değiştirilmiş ve kurum yeni vizyonu doğrultusunda lale motifli logosunu benimsemiştir. Bu dönüşüm, Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki değişikliklerle gerçekleşmiştir.

30 Kasım 2015’te Borsa İstanbul ile Nasdaq arasındaki ortaklık kapsamında geliştirilen BISTECH’in ilk fazı devreye alınmıştır. BISTECH programının ilk aşamasında Borsa İstanbul, 22 yıldır uyguladığı iki seans uygulamasından tek seans uygulamasına geçerek teknolojik altyapısını modernize etmiştir.

Borsa İstanbul AŞ ve bağlı ortaklığı İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ, Eylül 2018’de swap piyasası kurulmasına ilişkin çalışmaları tamamlamıştır. Bu piyasada 2019’da TL-dolar ve TL-avro işlemleri günlük 3 milyar doları bulan hacme ulaşmıştır. 17 Haziran 2019’da finansal türev ürünlerde referans gösterge olarak kullanılacak TLREF Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı’nı hesaplamaya ve yayımlamaya başlamıştır.

Piyasa Derinliği ve Varlık Çeşitliliğindeki Artış

Borsa İstanbul, varlık çeşitliliğini her geçen yıl artırmıştır. Emtia sertifikaları pay piyasalarında işleme açılırken, 21 Kasım 2022’de 0,01 gram altının pay piyasalarında alınıp satılmasını sağlayan Darphane Altın Sertifikası “ALTINS1” koduyla kote edilmiştir. Mayıs 2023’te Avrupa Birliği (AB) sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi ESMA tarafından MiFID II ve MiFIR hükümleri çerçevesinde oluşturulan işlem sonrası şeffaflık koşullarını sağlayan pazar yeri olarak “olumlu” statüsü teyit edilmiştir.

15 Ağustos 2023 itibarıyla “BIST Geri Alım Endeksi” ve “BIST Temettü 25 Ağırlık Sınırlamalı 10” adlı iki yeni endeks hesaplanmaya başlanmıştır. Borsa İstanbul ayrıca, şirketlerin nitelikli ve kurumsal yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla kaynak temin etmelerini sağlamak amacıyla Girişim Sermayesi Piyasası’nı (GSP) oluşturmuştur.

Borsa İstanbul’un 150. kuruluş yıl dönümünün kutlandığı 22 Aralık 2023’te, 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren işlem gören 500 payın “BIST 500 Endeksi” kapsamında hesaplanmaya başlamasına karar verilmiştir. 2024’te bakır vadeli işlem sözleşmeleri VİOP’ta işleme açılmış, 16 Aralık 2024’ten itibaren ise BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmasına karar verilmiştir.

2026’nın ilk çeyreğinde 14 yeni şirketin borsada işlem görmeye başlamasıyla Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı toplamda 609’a ulaşmıştır. Bu şirketler Yıldız Pazar’da 251, Ana Pazar’da 276 ve Alt Pazar’da 49 olarak dağılmıştır.

• #Borsa İstanbul
• #Sermaye Piyasası